Có Luật nhưng thực hiện chưa nghiêm

  Theo Cục trưởng Lê Văn Tăng vấn đề sử dụng lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động phổ thông tại các gói thầu, dự án trong nước đã được quy định rất rõ tại khoản 3 Điều 2 của Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản (Luật số 38) như sau: “Sử dụng lao động nước ngoài khi lao động trong nước có đủ khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu thực hiện gói thầu” là một hành vi bị cấm trong đấu thầu.

Cụ thể hơn, tại điểm b khoản 2 Điều 23 Nghị định 85/2009/NĐ-CP (NĐ85), Hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu và Luật số 38 cũng quy định: “Trường hợp gói thầu cần sử dụng lao động nước ngoài có chuyên môn phù hợp với yêu cầu của gói thầu, hồ sơ mời thầu (HSMT) phải yêu cầu nhà thầu kê khai trong hồ sơ dự thầu (HSDT) số lượng, trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm của cán bộ, chuyên gia nước ngoài huy động để thực hiện gói thầu; nghiêm cấm sử dụng lao động nước ngoài thực hiện công việc mà lao động trong nước có khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu, đặc biệt là lao động phổ thông, lao động không qua đào tạo kỹ năng, nghiệp vụ”.

Để đảm bảo chế tài đối với chủ đầu tư và bên mời thầu, trong việc tuân thủ các quy định nêu trên, tại điểm d khoản 2 Điều 65 NĐ85 đã quy định: Cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 1 năm đến 3 năm đối với hành vi sau:

* “Tổ chức, cá nhân không quy định trong HSMT, hợp đồng về việc cấm nhà thầu sử dụng người nước ngoài khi người nước ngoài không đủ điều kiện làm việc tại Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam.”

* “Tổ chức, cá nhân không quy định trong HSMT, hợp đồng về việc cấm sử dụng lao động nước ngoài khi lao động trong nước đáp ứng yêu cầu của gói thầu hoặc cố tình quy định tiêu chuẩn đánh giá về năng lực, kinh nghiệm nhà thầu hoặc các tiêu chuẩn đánh giá khác cao hơn so với nhu cầu thực tế của gói thầu để nhà thầu trong nước không đáp ứng được.”

* “Nhà thầu trúng thầu, tổ chức, cá nhân thuộc chủ đầu tư sử dụng người nước ngoài để thực hiện hợp đồng khi người nước ngoài không đủ điều kiện làm việc tại Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam.”

Có thể thấy, những quy định về sử dụng lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động phổ thông tại các văn bản quy phạm pháp luật về đấu thầu như Luật và Nghị định là tương đối chặt chẽ, nhưng việc để xảy ra tình trạng lao động phổ thông nước ngoài đang làm việc tại nhiều dự án trong nước trong thời gian qua là do chủ đầu tư, nhà thầu chưa tuân thủ đúng các quy định của luật pháp.

Những quy định chi tiết về sử dụng lao động nước ngoài

Không chỉ dừng lại ở các văn bản Luật và Nghị định, đầu năm 2010, Bộ KH&ĐT đã ban hành một loạt các thông tư hướng dẫn (mẫu HSMT) trong tất cả các lĩnh vực mua sắm hàng hóa, xây lắp, tư vấn… Cụ thể:

- Thông tư 01/2010/TT-BKH ngày 06/01/2010 Quy định chi tiết lập HSMT xây lắp khoản 3 Mục 16 Chương II – Bảng Dữ liệu đấu thầu đã quy định việc sử dụng lao động nước ngoài như sau: “Nhà thầu kê khai trong HSDT số lượng, trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm của cán bộ kỹ thuật, chuyên gia nước ngoài huy động để thực hiện gói thầu nếu cần thiết. Nhà thầu không được sử dụng lao động nước ngoài thực hiện công việc mà lao động trong nước có khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu, đặc biệt là lao động phổ thông, lao động không qua đào tạo kỹ năng, nghiệp vụ. Lao động nước ngoài phải có đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về lao động.”

- Thông tư số 05/2010/TT-BKH ngày 10/02/2010 quy định chi tiết lập HSMT mua sắm hàng hóa (khoản 3 Mục 13 Chương II – Bảng Dữ liệu đấu thầu quy định việc sử dụng lao động người nước ngoài: “Nhà thầu kê khai trong HSDT số lượng, trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm của cán bộ kỹ thuật, chuyên gia nước ngoài huy động để thực hiện gói thầu nếu cần thiết. Nhà thầu không được sử dụng lao động nước ngoài thực hiện công việc mà lao động trong nước có khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu, đặc biệt là lao động phổ thông, lao động không qua đào tạo kỹ năng, nghiệp vụ. Lao động nước ngoài phải có đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về lao động.”

- Thông tư số 06/2010/TT-BKH ngày 09/03/2010 quy định chi tiết việc lập HSMT Dịch vụ tư vấn (khoản 3 Mục 12 Chương II – Bảng Dữ liệu đấu thầu) cũng quy định việc sử dụng lao động nước ngoài rất chặt chẽ: “Nhà thầu kê khai trong HSDT số lượng, trình độ, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm của chuyên gia nước ngoài huy động để thực hiện gói thầu nếu cần thiết. Nhà thầu không được sử dụng lao động nước ngoài thực hiện công việc mà lao động trong nước có khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Lao động trong nước có khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Lao động nước ngoài phải có đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về lao động.”

Như vậy, trên thực tế, những quy định về quản lý lao động ngoài nước trong hệ thống pháp luật về đấu thầu khá đầy đủ và đã được đề cập ở Luật Đấu thầu, Luật số 38, NĐ85 và các mẫu HSMT… Tuy nhiên, do ý thức chấp hành pháp luật của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu và những người làm công tác đấu thầu chưa cao hoặc do chưa thực sự quán triệt tầm quan trọng của quy định về quản lý đối với lao động người nước ngoài, nên đã để xảy ra tình trạng lao động nước ngoài làm việc trái phép ở nhiều dự án, gói thầu tại các địa phương thời gian vừa qua.

Trước thực trạng nhiều nhà thầu ngoại đưa lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động phổ thông vào làm việc Việt Nam trong thời gian vừa qua, ngày 17/5/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị số 734/CT-TT về chấn chỉnh công tác quản lý đối với các gói thầu EPC, theo đó điểm đ mục 3 Chương I về triển khai thực hiện các gói thầu EPC quy định: Các chủ đầu tư, nhà thầu phải nghiêm chỉnh thực hiện việc sử dụng và quản lý lao động nước ngoài theo quy định của pháp luật về đấu thầu và pháp luật về lao động.

Thủ tướng giao cho Bộ Lao động Thương binh và Xã hội nghiên cứu, đề xuất việc sửa đổi quy định “Người nước ngoài làm việc tại các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức tại Việt Nam từ đủ 3 tháng trở lên phải có giấy phép lao động” bằng quy định “Người nước ngoài làm việc tại doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức tại Việt Nam phải có giấy phép lao động” và giao Sở Lao động Thương binh và Xã hội phối hợp với công an địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng lao động nước ngoài trên các công trường. Đồng thời, giao Bộ Công an phối hợp với Bộ Ngoại giao chỉ đạo Cục Xuất nhập cảnh và cơ quan ngoại giao tại các nước kiểm soát chặt chẽ việc cấp thị thực xuất nhập cảnh cho người nước ngoài; trường hợp có 10 người trở lên vào làm việc tại Việt Nam dưới mọi hình thức phải có ý kiến của cơ quan chủ quản đầu tư hoặc chủ đầu tư.

Kết thúc cuộc trao đổi với phóng viên Báo Đấu thầu, Cục trưởng Lê Văn Tăng nhấn mạnh: Những quy định quản lý lao động ngoài nước của pháp luật về đấu thầu đã có, điều quan trọng là các chủ đầu tư, bên mời thầu và những người làm công tác đấu thầu cần phải tuân thủ đúng các quy định, đồng thời cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử phạt theo đúng quy định của pháp luật. Hy vọng rằng, những tồn tại trong công tác tuyển dụng và quản lý lao động nước ngoài, đặc biệt là lao động phổ thông sẽ được khắc phục trong thời gian tới.

Đặng Tuân ghi